ਪੰਜਾਬ / ਜਨਰਲ

ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਿਉੜੀ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੇ ਕਈ ਲੁਪਤ ਹੋਏ ਢਾਂਚੇ <br/>

ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ | (ਸੱਜੇ) ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੀਨੀ: ਕੰਜਰਵੇਜ਼ਸ਼ਨ ਸਹਾਇਕ ਓਮ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰ | ਤਸਵੀਰਾਂ : ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ <br/> 20-12-2025

ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ, 19 ਦਸੰਬਰ (ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੋਛੜ)-ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ 'ਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ 84 ਏਕੜ ਭੂਮੀ 'ਚ ਲਗਾਏ ਰਾਮ ਬਾਗ (ਕੰਪਨੀ ਬਾਗ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਉਸਾਰੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਖੰਡਰ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਲੁਪਤ ਹੋਏ ਸਮਝੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਢਾਂਚੇ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ 'ਅਜੀਤ' ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਆਰਕੋਲੋਜੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਏ. ਐੱਸ. ਆਈ.) ਦੇ ਸੀਨੀ: ਕੰਜਰਵੇਜ਼ਸ਼ਨ ਸਹਾਇਕ ਓਮ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਬਾਗ 'ਚ ਮੌਜੂਦ 'ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਮਰ ਪੈਲੇਸ' ਦੇ ਇਸ ਡਿਉੜੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਨਵਉਸਾਰੀ, ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਸਰਵਿਸ ਕਲੱਬ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਰਹੇ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਕਲੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਲਿਆਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਏ. ਐੱਸ. ਆਈ. ਨੇ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਕਸ਼ੇ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਲੋਕ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਫਰਸ਼ ਦੇਖ ਸਕਣਗੇ | ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ 'ਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਇਸ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੈਂਬਰ, ਪੌੜੀਆਂ, ਝਰੋਖਿਆਂ, ਛੱਤ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਚ ਬਣੇ ਭਵਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਡਿਉੜੀ ਨੂੰ ਸਮਰ ਪੈਲੇਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ | ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਰਾਮ ਬਾਗ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੰਧ ਦੀਆਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ 'ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਇਆਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 50 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਇਕ ਮੀਟਰ 40 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਕੰਧ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਹੈ | ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਊਾਸੀਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਬਾਗ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਲਗਭਗ 5.5 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਇਸ ਨਵੀਂ ਕੰਧ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਾਗ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ 14 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 4.5 ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਧ ਸੰਨ 1819 'ਚ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ |