ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 26 ਸਤੰਬਰ (ਪੀ.ਟੀ.ਆਈ.)-ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਬੇੜੇ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮਿਕੋਯਾਨ-ਗੁਰੇਵਿਚ ਮਿਗ-21 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਉਡਾਣ ਭਰੀ | ਇਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਵਿਦਾਈ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ¢ ਸੂਰਜ ਚਮਕਿਆ, ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਨੀਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਦਾਇਗੀ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਮਾਹÏਲ ਬਣਾਇਆ¢ ਮਿਗ-21 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਣ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਲਗਾਅ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਾਡੇ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ¢ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਿਗ-21 ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਇਕ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ-ਰੂਸ ਡੂੰਘੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੀ ਹੈ¢' ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਫ਼ੌਜੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ¢ ਮਿਗ-21 ਨੇ ਸਾਡੀ ਫÏਜੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਯਾਤਰਾ 'ਚ ਕਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ¢' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਫÏਜੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ¢ 11,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਗ-21 ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ¢ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 850 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ¢ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1971 ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੰਗ, 1999 ਦੀ ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਬਾਲਾਕੋਟ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ¢ ਸਾਬਕਾ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਏ.ਵਾਈ. ਟਿਪਨਿਸ, ਐਸ.ਪੀ. ਤਿਆਗੀ, ਅਤੇ ਬੀ.ਐਸ. ਧਨੋਆ, ਗਰੁੱਪ ਕੈਪਟਨ ਸ਼ੁਭਾਂਸ਼ੂ ਸ਼ੁਕਲਾ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਇਲਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਮÏਕੇ ਮÏਜੂਦ ਸਨ¢