ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇਜ਼, ਹੋਰਮੁਜ਼ ’ਤੇ ਫਸਿਆ ਸਮਝੌਤਾ

ਅ

ਅਜੀਤ ਡੈਸਕ 30-09-2026

ਨਿਊਯਾਰਕ, 29 ਸਤੰਬਰ (ਰਾਜੂ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ਪੁਰਾ)-ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗੀ ਤਣਾਅ ਘਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉੱਧਰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਵੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਕਤਰ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸੋਧੇ ਰੂਪ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।ਇਸ ਕੂਟਨੀਤਕ ਹਲਚਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਬਿਆਨ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਇਹ ਜੰਗ “ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ” ਜਿੱਤ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਤੇਲ ਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਅਰਾਘਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਮਲੇ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੈ।ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਣੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਮੁੜ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 106 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਦੋ ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਅਤੇ 50 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਮ ਟਾਪੂ ਨੇੜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਲਹਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਜੰਗਬੰਦੀ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੜਿੱਕਾ ਦੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅਜੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੁਖ਼ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।