ਹਰ ਘਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਭਰਪੂਰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਲੋੜ

ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਥਾਲੀ 'ਚ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਹੀਂ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਜਿਸ ਮਾਂ ਦਾ ਪੇਟ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ 'ਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਨਹੀਂ, ਕੀ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਅੰਨ ਦੇ ਭਰੇ ਭੰਡਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਪਰਖ ਉਸ ਥਾਲੀ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਘਰ, ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਰਸੋਈ 'ਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਅੱਗੇ ਪਈ ਹੈ | ਭੁੱਖ ਦਾ ਇਕ ਚਿਹਰਾ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਉਹ ਭਰੀ ਥਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਪੋਸ਼ਣ ਅਧੂਰਾ ਹੈ | 16 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿਵਸ ਇਸੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਹੈ 'ਇਨੋਵੇਟ ਟੂਡੇ, ਨਰਿਸ਼ ਟੁਮਾਰੋ' ਭਾਵ ਅੱਜ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਈਏ ਤਾਂ ਜੋ ਭਲਕ ਸਭ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮਿਲੇ | ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ | ਮਕਸਦ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਲੋੜੀਂਦਾ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਾ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ |

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ 2026 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਵਿਚ ਲਗਭਗ 64.5 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 269 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਸਨ | ਪਹਿਲਾ ਅੰਕੜਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ | ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ | ਇਕ ਘਰ ਦਾ ਬਜਟ ਸੋਚ ਕੇ ਵੇਖੀਏ | ਕਿਰਾਏ, ਬਿਜਲੀ, ਆਵਾਜਾਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਕੱਢਣ ਮਗਰੋਂ ਜੇ ਪੈਸੇ ਘੱਟ ਬਚਣ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਚੁਣੇਗਾ, ਜੋ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਿਚ ਵੱਧ ਪੇਟ ਭਰੇ | ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਚੋਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਸੰਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਬ ਉਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਚੰਗਾ ਖਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤਦ ਹੀ ਕਾਰਗਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਜਟ ਵਿਚ ਵੀ ਆਵੇਗੀ |
ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ | ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੋਸ਼ਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਨ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਸੁਧਰੀ ਹੈ? ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਜਬ ਭਾਅ ਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਵਾਜਬ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਲਈ ਖੇਤ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ, ਭੰਡਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿੱਕਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਧਾਰਨੇ ਪੈਣਗੇ | ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਚਪਨ 'ਚ ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਰਖ ਸਿਰਫ਼ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ | ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਸਫ਼ਾਈ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਤੇ ਨਿਯਮਿਤਤਾ ਵੀ ਦੇਖਣੀ ਪਵੇਗੀ | ਮਹਿੰਗੀ ਪੈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ, ਮੌਸਮੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੋਜਨ 'ਚ ਥਾਂ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਬਜਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹੁੰਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚੋਣ, ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦੀ ਕਦਰ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |
ਇਸ ਚਰਚਾ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਸਾ ਹੈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਬਾਰੇ 2024 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 2022 ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਭੋਜਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 105 ਕਰੋੜ ਟਨ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ 'ਚ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਘਰਾਂ 'ਚ ਹੋਈ ਸੀ | ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਟੀ ਦੀ ਕਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਥੇ ਲਾਉਣ 'ਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ 'ਚ ਵੀ ਹੈ | ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਚਰਚਾ 'ਚ ਵੀ 'ਥਾਲੀ' ਨੂੰ ਥਾਂ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਚੋਣ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ, ਸਕੂਲਾਂ 'ਚ ਮਿਲਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਕਿਵੇਂ ਸੁਧਰੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਲਈ ਬਜਟ, ਸਮਾਂ-ਹੱਦ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ |
ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿਵਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਬਣੇ | ਅਜਿਹੀ ਪਰਖ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਥਾਲੀ 'ਚ ਪੋਸ਼ਣ ਵੀ | ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਹਰ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੱਕ ਦੀ ਹਰ ਕੜੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਅੰਨ ਦੇ ਭਰੇ ਗੁਦਾਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਥਾਲੀ 'ਚ ਵੀ ਦਿੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਉਸ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇਗੀ, ਤਦ ਹੀ ਖੇਤ ਤੋਂ ਥਾਲੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸਫ਼ਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੇਟ ਭਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੇਟ ਭਰਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ |