ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਬਣੀਆਂ ਜਾਨ ਦਾ ਖੌਅ

ਰਾਮ ਤੀਰਥ, 20 ਜੁਲਾਈ (ਧਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ)- ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਵਧੀਆ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹਨ ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਸੜਕਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਲਈ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੈ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ । ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐੱਨ.ਸੀ.ਆਰ.ਬੀ. ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ 2024 ਦੌਰਾਨ 6,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਾਪਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 4,800 ਤੋਂ 5,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਔਸਤਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ 13 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਜਾਨ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੰਗ ਜਾਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ । ਹਰੇਕ ਮੌਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਉਜੜੀ ਦੁਨੀਆ, ਅਨਾਥ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਖੋਹ ਜਾਣ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਕਹਾਣੀ ਛੁਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਓਵਰਸਪੀਡਿੰਗ ਨਾਲ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਨੂੰ ਸਟੰਟ ਜਾਂ ਦੌੜ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਹਾਈਵੇਅ ਉੱਤੇ 120 ਤੋਂ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੋੜ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਕਾਲਾਂ ਕਰਨਾ, ਸੁਨੇਹੇ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇਖਣਾ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣਾ ਡਰਾਈਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸੜਕ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੀ ਬੇਧਿਆਨੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਪੰਜਾਬ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣਾ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ । ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਟਰੱਕ ਅਤੇ ਬੱਸ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧੇਰੇ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ, ਬਲਦਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ । ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਅਚਾਨਕ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਣ ਤਾਂ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਸੰਭਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ । ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੈਲਮਟ ਅਤੇ ਸੀਟ ਬੈਲਟ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ । ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਆਰੀ ਹੈਲਮਟ ਅਤੇ ਸੀਟ ਬੈਲਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਦਸਾ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣ, ਬਾਈਕ ਸਟੰਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕਰਤੱਬ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਈ ਵਾਰ ਸਦੀਵੀ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ । ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ : ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਗੱਡੀ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ। ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵਾਹਨ ਨਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਆਰੀ ਹੈਲਮਟ ਪਹਿਨਣ।