ਵਿਸਰ ਗਿਆ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ‘ ਛਾਬਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ’ ਸਿਰ ’ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵਸਤਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੋਕੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ

ਸ

ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਘੰਟਾ-ਘਰ ਵਾਲੇ ਥੜ੍ਹੇ ’ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸਮਾਨ ਵੇਚਦੇ ਫੇਰੀ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੰਨ 1900 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਲਈ ਗਈ ਤਸਵੀਰ। ਤਸਵੀਰ ਰਾਹੀਂ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੋਛੜ 06-10-2026

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 5 ਅਕਤੂਬਰ (ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੋਛੜ)-ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਬਦਲਾਅ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ’ਚੋਂ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਰੰਗ ਖੋਹ ਲਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਹੀ ਇਕ ਹੈ, ਸਿਰ ’ਤੇ ਛਾਬਾ ਰੱਖ ਕੇ ਗਲੀਆਂ-ਮੁਹੱਲਿਆਂ ’ਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਖਿਡੌਣੇ, ਮਨਿਆਰੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਚੂੜੀਆਂ, ਬਿੰਦੀਆਂ, ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰਿਉੜੀਆਂ, ਗੱਚਕ, ਭੁੱਜੀ ਮੂੰਗਫਲੀ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਦਾਣੇ, ਪਤੀਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਕ-ਸੁਕ ਵੇਚਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ । ਸਿਰ ’ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਮਾਨ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਛਾਬੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ‘ਛਾਬੇ ਵਾਲਾ’ ਜਾਂ ‘ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਦਰਅਸਲ, ਛਾਬਾ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀ ਗੋਲ ਟੋਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਤੀਲਾਂ ਜਾਂ ਕਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ’ਚ ਸਵੇਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਫੇਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੋਕੇ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਸਨ । ਇਹ ਫੇਰੀ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਗੋਲ ਪੀੜ੍ਹੀ ਟਿਕਾ ਕੇ ਉਸ ਉੱਪਰ 20 ਤੋਂ 25 ਕਿੱਲੋ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲਾ ਛਾਬਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ ਮੀਲਾਂ ਪੈਦਲ ਤੁਰਦੇ ਸਨ । ਹੱਥ ’ਚ ਡੰਡੀ ਵਾਲੀ ਛੋਟੀ ਤੱਕੜੀ ਫੜੀ ਇਹ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਵੇਚਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਘਰ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ । ਸਮਾਰਟ-ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਮਾਲ ਕਲਚਰ ’ਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਅਜੀਬ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਰ ’ਤੇ ਇੰਨਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਫੇਰੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।