ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ 'ਚ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਜੀਵਨ ਜਾਚ

ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਪਾਵਨ ਮੁਕਾਮ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਹੈ | ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ  ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣਾ ਪਿਆ |

ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੋ ਗਿਆ | ਖ਼ੌਫ਼ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ  ਚੀਰ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ  ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ | ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਮੋ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਤੁਲੀ ਹੋਈ ਸੀ | ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਪੱਖੀ, ਜਾਤੀ ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੋਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਮਾਨਵ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਈ | ਪੁਜਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ  ਬਚਾ ਕੇ ਨਿਅਰਾਪਣ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਵੱਡੀ ਚਣੌਤੀ ਸੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਖਮ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੌਮ ਨੇ ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ | ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਖੰਡ ਚਾਨਣ ਨੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ  ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਬਖਸ਼ੀ, ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ  ਆਲਮੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ  ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਦਿ੍ੜ੍ਹਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ | ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ, ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਕੌਮ ਨੂੰ  ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਕੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਸਿੱਖ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ  ਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਦਹਿਸ਼ਤਾਂ 'ਚ ਜੂਝਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਖਲਾਕ ਦੇ ਉਜਾਲੇ ਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਝਲਕਦਾ ਹੈ | ਸਿੱਖੀ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੁਭ ਅਮਲ ਨੂੰ  ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰਹਿਤ ਗੁਰੂ ਨੂੰ  ਪਿਆਰੀ ਹੈ:-

ਰਹਿਣੀ ਰਹੈ ਸੋਈ ਸਿਖ ਮੇਰਾ¨

ਓੁਹ ਸਾਹਿਬ ਮੈ ਉਸਕਾ ਚੇਰਾ¨

ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਆਤਮ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਥ ਨੂੰ  ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਮਾਨਵਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਸਿੱਖ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਵਿਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਭਰਮ ਤੇ ਭੇਖ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ  ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਜੀਵਨ ਨੂੰ  ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ |

ਭੇਖ ਪਿਆਰਾ ਨਾਹਿ

ਮਮ ਵਰਣ ਪਿਆਰਾ ਨਾਹਿ¨

ਰਹਿਤ ਪਿਆਰੀ ਮੋਹ ਕੋ

ਸਿਦਕ ਪਿਆਰਾ ਆਹਿ¨

ਨਾਰੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ  ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੇ ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ | ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ 'ਚ ਸੁਚੱਜੀ ਨਾਰੀ ਦਾ ਬਿੰਬ ਝਲਕਦਾ ਹੈ | ਭਾਈ ਚਉਪਾ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਦੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਨਾਰੀ ਨੂੰ  ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੰਠ ਕਰਨ, ਦੋਵੇਂ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ  ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ 'ਚ ਪਰ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਸਟਾਚਾਰ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:-

ਪਰ ਬੇਟੀ ਕੋ ਬੇਟੀ ਜਾਨੈ¨

ਪਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕੋ ਮਾਤ ਬਖਾਨੈ¨

ਅਪਨਿ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੋਂ ਰਤਿ ਹੋਈ¨

ਰਹਿਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਹੈ ਸੋਈ¨

ਬੇਟੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਅਯੋਗ ਥਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਯੋਗ ਗੁਰਸਿੱਖ ਲੜਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:-

ਕੰਨਿਆ ਦੇਵੈ ਸਿਖ ਕੋ

ਲੇਵੈ ਨਹਿ ਕਿਛੁ ਦਾਮ¨

ਸੋਈ ਮੇਰਾ ਸਿਖ ਹੈ

ਪਹੁਚੇ ਗੁਰ ਦੇ ਧਾਮ¨

ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਕਤਿਨਾਮੇ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੇ ਪਰ ਨਾਰੀ ਦੇ ਸੰਗ ਨੂੰ  ਬੱਜਰ ਕੁਰਹਿਤ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:-

ਬਿਨਾ ਅਨੰਦ ਬਿਵਾਹ ਤੇ

ਭੁਗਤੇ ਪਰ ਕੀ ਜੋਇ¨

ਸੁਣ ਸਿਖਾ ਗੁਰ ਕਹਿ ਥੱਕੇ

ਮੇਰਾ ਸਿੱਖ ਨਾ ਸੋਇ¨

ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ | ਬੱਚੇ ਨੂੰ  ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ:-

ਸਿਖ ਸਿਖਣੀ ਮਿਲ ਬਹਹਿੰ

ਚਰਚਾ ਕਰਹਿ ਅਪਾਰ¨

ਭਜਨ ਸਿਖਾਵਹਿ ਪੁਤ੍ਰ ਕੋ

ਹਰਿ ਭਜ ਬਾਰੰਬਾਰ¨

ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ | ਇਸ ਨੂੰ  ਸਿੱਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਸੀਹ ਹੋ ਸਕੇ | ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜੋ ਹਾਕਮ ਧਿਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੌਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੀ, ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਸੀ:-

ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰ ਜੋ ਹੈ ਭਾਈ¨

ਸਿੰਘ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੀਖੇ ਜਾਈ¨

ਔਰ ਜੁ ਬਿਦਯਾ ਜਹ ਤਹ ਹੋਈ¨

ਅਵਰਨ ਤੇ ਭੀ ਲੇਵਹੁ ਸੋਈ¨

ਨਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤੀ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਰਜਦੇ ਹਨ:-

ਭਾਂਗ ਤਮਾਕੂ ਨਿਕਟ ਨ ਜਾਵੈ |

ਤਿਨ ਤੇ ਭੀ ਸੁਚਿ ਦੇਗ ਕਰਾਵੈ |

ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਤੁਰਕ ਪ੍ਰਤੀ ਜਬਰਦਸਤ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਭੇਦਭਾਵ ਦੀ ਥਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਤੁਰਕ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਮਨਮਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾ ਕੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਹਊਆ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਤੁਰਕ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ  ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਆਕੜ ਨੂੰ  ਵੰਗਾਰਦੇ ਹਨ:-

ਗੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੈ¨

ਤੁਰਕਨ ਸੋਂ ਅਤਿ ਹਠ ਕਰਿ ਮਰੈ¨

ਤੁਰਕ ਦੇਖ ਨਹਿ ਸੀਸ ਨਿਵਾਵੈ¨

ਰਹਿਤਵੰਤ ਜੇ ਸਿੰਘ ਕਹਾਵੈ¨

ਭਾਈ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਬਚਲ ਨਗਰ (ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ) ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰ ਸਨ | ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ  ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:-

ਪਾਠ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋ ਹੋਇ ਜਹਿੰ ਜਹਿਾ

ਹਰਿ ਕਥਾ ਬਖਾਨ¨

ਤਹ ਕਛੁ ਅਵਰ ਨ ਬੋਲਈ

ਸੁਨੀਏ ਲਾਇ ਧਿਆਨ¨

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਰਾਹੀਂ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਅਮਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਸੀ | ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ  ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਜੋਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਤੇ ਸਰੀਰ ਪੰਥ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਯਕੀਨ ਸੀ | ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ | ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ:-

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਕੇ ਬਚਨ ਸਿਉਂ

ਪ੍ਰਗਟਿਓ ਪੰਥ ਮਹਾਨ¨

ਗ੍ਰੰਥ ਪੰਥ ਗੁਰੂ ਮਾਨੀਏ

ਤਾਰੇ ਸਕਲ ਕੁਲਾਨ¨

ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਲਈ ਵੰਗਾਰ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ | ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ  ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ | ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਪੰਥ ਪ੍ਰਸਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ |

ਆਪ ਸਿੰਘ ਜੋ ਰਾਜਾ ਹੋਈ¨

ਨਿਰਧਨ ਸਿੰਘਨ ਪਾਲੈ ਸੋਈ¨

ਜੋ ਸਿੰਘਨ ਕੀ ਕਾਰ ਕਮਾਵੈ¨

ਸੋ ਸਿੰਘਨ ਕਾ ਰਾਜਾ ਕਹਾਵੈ¨

ਭਾਵ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ) ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ (ਹਾਕਮ/ਲੀਡਰ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਮੁੱਖ ਫ਼ਰਜ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਰੀਬ, ਲੋੜਵੰਦ ਤੇ ਨਿਰਧਨ ਸਿੰਘਾਂ (ਤੇ ਪਰਜਾ) ਦੀ ਪਾਲਣਾ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਕਰੇ | ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰਾਜਾ ਕਹਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਰਾਜ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ |

ਨਿਰਧਨ ਖਾਲਸੇ ਨੇਹੁ ਲਗਾਵੈ¨

ਧਨ-ਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਢਾਵੈ¨

ਪਰਦੇਸੀ ਸਿੰਘਨ ਜਬ ਦੇਖੈ¨

ਉਨ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਬਿਸੇਖੈ¨

ਮਤਲਬ ਕਿ ਗਰੀਬ ਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ (ਧਨ, ਸਾਧਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨਾਲ) ਕਰਕੇ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ  ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇ | ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ (ਪਰਦੇਸੀ/ਮੁਸਾਫ਼ਰ) ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੂੰ  ਦੇਖੇ ਤਾਂ ਊਸ ਦੀ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਹਿਲ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਖਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇ |