ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰਤੀਆ
ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ 'ਰੂਪ-ਬਸੰਤ' ਦੀ ਜੋੜੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ, ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਛੋਟਾ ਹੈ | ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹੁਣ ਹਰਿਆਣੇ 'ਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ | ਦੋਵੇਂ ਦਸਵੀ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ | ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਤੇ ਕੌਮੀ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਖੇਡੀਆਂ | ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਖੇਡੇ | ਇਕੱਠਿਆਂ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਵੀ ਇਕੱਠਿਆਂ ਦੀ ਹੋਈ | ਐਨ.ਆਈ.ਐਸ. ਪਟਿਆਲਾ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਸੇਵਮੁਕਤ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ | ਆਓ, ਅੱਜ ਇਕ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੇ ਤੇ ਛੇ ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੇਡ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ | ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1946 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਖੇਤਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਸੂਰਤੀਆ (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ) ਦੇ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਹੋਇਆ | ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਭੈਣ | ਪਿੰਡ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗੀ | ਚੌਥੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਸਵੀਂ 'ਚ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਸਕੂਲ 'ਚ ਜਾ ਦਾਖਲ ਹੋਏ | ਹੁੰਦੜਹੇਲ ਸਰੀਰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਕੂਲ ਮੁਖੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ | ਇੱਥੇ ਹੋਸਟਲ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ | 1961 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ | ਭੋਪਾਲ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਕੌਮੀ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 45 ਫੁੱਟ 4 ਇੰਚ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ | 1962 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ 'ਚ 62 ਫੁੱਟ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ | 1964 'ਚ ਇੰਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੇਡਾਂ ਜੈਪੁਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ) 'ਚ ਡਿਸਕਸ 'ਚ ਦੂਜਾ ਤੇ ਗੋਲੇ 'ਚ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ | 1965 'ਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਇੰਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲੇ ਤੇ ਡਿਸਕਸ ਵਿਚ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ | ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ ਸਟੇਟ ਮੀਟ 1967 'ਚ ਕੋਟਿਆਮ (ਕੇਰਲਾ) ਵਿਖੇ ਡਿਸਕਸ 'ਚ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਗੋਲੇ 'ਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ | 1968 ਦੀਆਂ ਮਦਰਾਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਡਿਸਕਸ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ | 1972 'ਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ ਸਟੇਟ ਮੀਟ
'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਸੁੱਟਣ 'ਚ 17.10 ਮੀਟਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ |
1973 'ਚ ਮਨੀਲਾ (ਫਿਲਪਾਈਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 'ਚ ਉਹ 51 ਫੁੱਟ 8 ਇੰਚ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟ ਕੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1975 ਦੀ ਸਿਓਲ ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 'ਚ ਸੋਨੇ ਦਾ, 1979 ਟੋਕੀਓ 'ਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ, 1981 ਟੋਕੀਓ 'ਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤੇ 1985 ਦੀ ਜਕਾਰਤਾ 'ਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਿਆ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1974 ਦੀਆਂ ਤਹਿਰਾਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਸਿਲਵਰ, 1978 ਦੀਆਂ ਬੈਂਕਾਕ ਤੇ 1982 ਦੀਆਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 18.53 ਮੀਟਰ ਦੂਰ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟ ਕੇ ਨਵਾਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ | ਉਨ੍ਹਾਂ 1976 'ਚ 18.66 ਮੀਟਰ ਨਾਲ ਗੋਲੇ ਦਾ ਕੌਮੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਉਲੰਪਿਕ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ | ਉਨ੍ਹਾਂ 1980 ਦੀਆਂ ਮਾਸਕੋ ਉਲੰਪਿਕ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ | ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1981 'ਚ ਜੂਨੀਅਰ ਟੀਮ ਦੇ ਕੌਮੀ ਕੋਚ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਤੇ ਉਹ 1994 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ | 1995 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ 'ਚ 1998 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 15 ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸਮੇਂ 70-80 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ 'ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ | ਉਹ 2019 'ਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ |
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ 1978 'ਚ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਭੀਮ ਸੈਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ | ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1978 'ਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1983 'ਚ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਤੇ 1999 ਨੂੰ ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ | 2015 'ਚ ਹੋਮ ਮਨਿਸਟਰੀ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ' ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਲੋਂ 'ਖੇਲ ਰਤਨ' ਤੇ ਜੂਨ 2026 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ 'ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਕੰਟਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਐਵਾਰਡ' ਦਿੱਤਾ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ |
-ਤਹਿ-ਸੁਨਾਮ (ਸੰਗਰੂਰ) | ਮੋਬਾਈਲ : 94631-28483
