ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਚ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਤੇ ਜੀ.ਆਈ. ਟੈਗ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਣੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ
ਅਜੀਤ ਡੈਸਕ
05-07-2026
ਮੂਣਕ, 4 ਜੁਲਾਈ (ਕੇਵਲ ਸਿੰਗਲਾ)-ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਪਸੰਦਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਟਰੇਸੇਬਿਲਿਟੀ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ (ਜੀ.ਆਈ.) ਟੈਗ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਗੰਧ, ਲੰਮੇ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੌਲ ਕਿਥੇ ਉਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਖੇਤੀ ਵਿਧੀਆਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕੀ ਉਤਪਾਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ‘ਤੇ ਪੂਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ।ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਬਰਾਮਦ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਬਾਸਮਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ 45 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਕਸਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਕਿਸਮਾਂ ਬਰਾਮਦ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰ ਰਹਿਣ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ‘ਤੇ ਖਰੀਆਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਹੋਣ।
ਜੀ.ਆਈ. ਟੈਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪਛਾਣ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਉਸ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤਰ, ਮਿੱਟੀ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੀ.ਆਈ. ਟੈਗ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜੀ.ਆਈ. ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਖੇਤੀ ਦੌਰਾਨ ਗੈਰ-ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਜਾਂ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਚੌਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਰਾਮਦ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਮਾਪਦੰਡ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੱਦ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਪ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਰਾਮਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਖ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬਦਲਦੀਆਂ ਖਪਤਕਾਰ ਪਸੰਦਾਂ ਨੇ ਵਧਾਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ
ਅੱਜ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਵਧੀਆ ਸੁਆਦ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖਾਦ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਟਰੇਸੇਬਿਲਿਟੀ, ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਕਿਸਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਰਾਮਦਕਾਰ ਤੱਕ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਗੁਣਵੱਤਾ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ
ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਚੌਲ ਬਰਾਮਦ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ, ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ, ਜੀ.ਆਈ. ਟੈਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਾ ਕਰਨ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹੀ ਰਣਨੀਤੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਦਰਜਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੁੱਲ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
