ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉਤਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਪਲਟਦਿਆਂ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਪਲਟਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ | ਕਦੋਂ ਅਣਕਹੇ ਅਹਿਸਾਸ ਸ਼ਬਦ ਬਣ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ | ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਰੂਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਿਕਾ ਐਲਿਫ਼ ਸ਼ਫ਼ਾਕ ਦਾ ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲ “'ਦ ਫੋਰਟੀ ਰੂਲਜ਼ ਆਫ਼ ਲਵ'” ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵਾਪਰਿਆ | ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਇਸ ਨੇ ਮੁਹੱਬਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ | ਪਰ ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਰਸਤਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ | ਸੋ, ਮੈਂ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ |
ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਸੀ ਕਿ ਆਖਿਰ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ ਕੀ? ਕੀ ਮੁਹੱਬਤ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ? ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ, ਕਿਤੇ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੈ-ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਦਲਾਅ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ-ਲੱਭਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ | ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਮੁਹੱਬਤ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ, ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਵਨਾ ਹੈ | ਅਸਲ ਮੁਹੱਬਤ ਮਾਲਕੀ ਨਹੀਂ, ਮੁਕਤੀ ਹੈ | ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ | ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਉਸ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ | ਮੁਹੱਬਤ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਰੂਹਾਨੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਜਵਾਬ ਤੁਰੰਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੁਰੰਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਤੁਰੰਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤੁਰੰਤ ਟੁੱਟ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਉਡੀਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਮਝਣ ਲਈ ਧੀਰਜ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਣਨ ਲਈ ਮਨ ਵਿਚ ਥਾਂ ਘਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ | ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸੰਪਰਕ (3ontact) ਦੇ ਸਾਧਨ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਵਾਦ (4ialogue) ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਅਸੀਂ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਮਾਰਨਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ | ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਦੁੱਖ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ | ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਲਾ ਭੁੱਲ ਰਹੇ ਹਾਂ | ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ-ਇਕ ਦੂਜੇ ਕੋਲ ਬੈਠਣ ਦੀ, ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਿ “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਾਂ | ”
ਸੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ | ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ 'ਮੇਰਾ' ਨਹੀਂ, 'ਸਾਡਾ' ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਸੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ | ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ | ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਨੇੜਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਨਾ ਹੋਵੇ | ਸਾਥ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਾਹ ਘੁਟਣ ਵਾਲੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ | ਚਿੰਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਹੋਵੇ | ਹੱਕ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਬੋਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਸੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ, ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧੂਰੇਪਣ ਸਮੇਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ |
ਪਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਨਾ ਕਹੀਏ | ਜਿੱਥੇ ਅਨਿਆਏ, ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ | ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਣਾ | ਜਦੋਂ ਦੋ ਅਧੂਰੇ ਇਨਸਾਨ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਧਣਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਦਾ ਹੈ |
ਮੁਹੱਬਤ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ | ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਇਕੱਠੇ ਬਿਤਾਏ ਸੋਹਣੇ ਪਲਾਂ ਜਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਨਹੀਂ | ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਅਸਲ ਇਮਤਿਹਾਨ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਬਦਲਦੀ ਹੈ |
ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਵਜੂਦ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਜਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦੇ ਹਾਂ? ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਲਕੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ |
ਜੇ ਅਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੇਮੀ-ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ | ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਹੀ ਹੈ | ਪਿਓ ਦੀ ਉਹ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਚਿੰਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਾ ਆਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ | ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੀ ਨੋਕ-ਝੋਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਆਪਣਾਪਨ ਵੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ | ਦੋਸਤ ਦੀ ਉਹ ਨੇੜਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ | ਇਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣਾ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ | ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਡੀਕ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ, ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜਨਬੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪਿਘਲ ਜਾਣਾ, ਇਹ ਸਭ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੂਰਾਨੀ ਰੂਪ ਹਨ |
ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ/ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਸਮਰਪਣ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਉੱਥੇ ਮੰਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ 'ਤੂੰ' ਵਿਚ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇਸੇ ਲਈ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤ ਤੱਕ ਅਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿ੍ਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ |
ਹਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਾਡੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰ ਅਧਿਆਏ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਆਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇਂ, ਪਿਆਰ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ 'ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਹੇਂ, ਖੁਸ਼ ਰਹੇਂ' | ਇਹੀ ਉਹ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੁਹੱਬਤ ਮਾਲਕੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਦੁਆ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਅੱਜ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਬਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ | ਮੁਹੱਬਤ ਕੋਈ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਮੁਹੱਬਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ | ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸਮਝੋ | ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਹ ਔਖਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਹੱਥ ਨੂੰ ਉਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜੀ ਰੱਖੋਗੇ? ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਤੁਹਾਡੀ | ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਕ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਬਣੋ | ਅਜਿਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰੋ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਦੇਵੇ | ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਉਤਾਰੋ, ਆਪਣੇ ਰਵੱਈਏ ਵਿਚ ਜੀਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਨਿਭਾਓ |
ਅਸਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਪਹਿਚਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਮੁਹੱਬਤ ਨੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਜੇ ਮੁਹੱਬਤ ਸਾਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ | ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ | ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ | ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ |
ਜੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ | ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਆਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਵੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਮਨਵਾਉਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪਰਖ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ |
ਸੋ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਸੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ | ਮੁਹੱਬਤ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ |
ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੇ, ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇ | ਉਹ ਪਿਆਰ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਮਰ ਬਣਾਏ, ਹੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾਏ, ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ |
ਅੰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਅਰਥ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ, ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਭ ਸਕੇ | ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਪਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਗਦੀ ਹੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
-ਮੋਬਾਈਲ : 98721-0005
