21-11-2026
ਅੱਖਰ:
Ad Position 18 No active advertisement
ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ: 22-11-2026

ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜਾਗਿ੍ਤੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾ ਨਿਰਮਾਤਾ: ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ

ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜਾਗਿ੍ਤੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾ ਨਿਰਮਾਤਾ: ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ

Ad Position 21
No active advertisement
ਅਜੀਤ ਡੈਸਕ 22-11-2026

ਸੰਨ 1873 ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰਾਹ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ | ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਬਣੀ ਤਾਂ ਉਹ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਜੁਟ ਗਿਆ | ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ | 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1849 ਨੂੰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ | ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਬਸਾਵਾ ਸਿੰਘ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੰਧੜ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਬਾਲਕ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਆਕਤ ਨੇ ਕੰਵਰ ਬਿਕ੍ਰਮਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚ ਨਿੱਜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ | ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚੇ | ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨੇ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੀ | 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚ ਥਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਯਤਨ ਸਨ | ਸੰਨ 1877 ਵਿਚ ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣੇ | ਉਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਉਣਾ ਦੂਰਗਾਮੀ ਕਾਰਜ ਸੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝੀ ਕਿ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਲ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ | ਲਾਹੌਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ 1882 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਚਾਰਨੀ ਸਭਾ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਨ | ਮਈ 1882 ਵਿਚ ਇਸ ਸਭਾ ਨੇ 50,000 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਹੰਟਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ | ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣੇ | ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਯਤਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਅਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ | 
ਸੰਨ 1879 ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ | ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਕੱਠ 2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ | ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਂਝੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਸੀ | ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ | ਪਰ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਬਾਬਾ ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਪੱਖ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤਭੇਦ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ | ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਨਮ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਬਰਾਬਰੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ | 
ਮਤਭੇਦ ਵਧੇ ਤਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 1886 ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਬਣਿਆ | ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ | ਸੰਨ 1887 ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕਣ ਦਾ ਮਤਾ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ | ਲਾਹੌਰ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ | ਉਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਕੰਵਰ ਬਿਕ੍ਰਮਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ | ਨਿੱਜੀ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ | 
ਜਾਗਿ੍ਤੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ | 'ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਖ਼ਬਾਰ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਚਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ | 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ' ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਂਝੇ ਉਪਰਾਲੇ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ | ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਠਨ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ | ਇਹ ਸਾਂਝ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ | 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਗਿ੍ਤੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ | ਸਿੱਖ ਕਾਲਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ 1882 ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ | ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਹੌਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਸੰਨ 1892 ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਸ ਲੰਮੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਫ਼ਲ ਸੀ | ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨਿੱਜੀ ਮਾਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ | 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ | ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1889 ਵਿਚ 'ਗੁਰ ਬਰਸ' ਨਾਮ ਦੀ ਜੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ' ਲਿਖਿਆ | ਆਮ ਪਾਠਕ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਮਝਣਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਭਾਵਾਰਥ' ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਹਾ | ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਪੱਤਰ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਯਤਨ ਇਕੋ ਜਾਗਿ੍ਤੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਸਨ | 
24 ਸਤੰਬਰ 1898 ਨੂੰ ਕੰਡਾਘਾਟ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ | ਉਹ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਲਈ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਧੌਲਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਸਨ | ਉਹ 49 ਵਰਿ੍ਹਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਛਾਣ, ਸਿੱਖ ਜਾਗਿ੍ਤੀ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦੀਵੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਣ ਗਿਆ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸਾਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ | 
ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਪੰਜ ਸਬਕ
ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਓ
ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ | ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜੋੜੋ | 
ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆਓ
ਜਨਮ ਅਤੇ ਰੁਤਬੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਮਾਣੋ | ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਦਿਖਾਓ | 
ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾ ਛੱਡੋ
ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਮੇਂ ਦਲੀਲ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖੋ | ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਜ ਰੋਕਣ ਨਾ ਦਿਓ | 
ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪਛਾਣੋ
ਚੰਗੀ ਅਗਵਾਈ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ | ਲੇਖਕਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਬਣਾਕੇ ਵੱਡੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰੋ | 
ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲੋ: ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੰਚ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ | ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਸਮਾਜਿਕ ਫ਼ਲ ਦਿਓ | 
ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਾਣ, ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਮਰਪਣ ਸਮਾਜ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਘੜਦੇ ਹਨ | 

-ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ
ਮੋਬਾਈਲ ਨੰ. +91-9876107837

Ad Position 22
No active advertisement
ਪਿਛਲੀ ਖ਼ਬਰ ਸ਼ਕਤੀਵਰਧਕ ਪੌਦਾ ਅਗਲੀ ਖ਼ਬਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪਰਕ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ-ਮੋਦੀ
Ad Position 24