ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ | ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ | ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 10,000 ਲੋਕ ਇਕੱਲੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਲੋਂ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ | 15 ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸਲਫਰ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਓਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਸਸਪੈਂਡਡ ਪਾਰਟੀਕੁਲੇਟ ਮੈਟਰ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪੱਧਰ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ |
ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਨ | ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੱਖੋਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹਵਾ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਕਣ ਵੀ ਬਣ ਗਏ ਹਨ | ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਨਿਰਮਾਣ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤੈਰਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ |
ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤੈਰਦੇ ਕਣਾਂ ਵਿਚ ਮੋਟੇ ਕਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਣਾ | ਸਰੀਰ 'ਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਵਾ 'ਚ ਤੈਰਦੇ ਕਣਾਂ ਭਾਵ ਆਰ. ਐਸ. ਪੀ. ਐਮ. ਤੈਰਦੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਮੋਟੇ ਕਣ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਆਰ.ਐਸ.ਪੀ.ਐਮ. ਕਣ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚਲੇ ਕਣ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ : ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ | ਜਦੋਂ ਕਣ ਉਸੇ ਰਸਾਇਣਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਸਪੈਂਡ ਕਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਧੂੜ, ਸੁਆਹ, ਕਾਲਖ, ਆਦਿ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਸਪੈਂਡ ਕਣ ਹਨ | ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਸਪੈਂਡ ਕਣ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿਚ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ | ਸਲਫੇਟ, ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਆਦਿ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਸਪੈਂਡ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |
ਮੁਅੱਤਲ ਕਣ ਜੋ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤੈਰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਬਰੀਕ ਕਣ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਕਣ ਇੰਨੇ ਬਰੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਨੱਕ ਦੀ ਝਿੱਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹ ਦੀ ਨਾਲੀ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ 'ਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਹ ਲੈਣ ਯੋਗ ਮੁਅੱਤਲ ਕਣ ਦਮਾ, ਖੰਘ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਬ੍ਰੋਂਕਾਈਟਿਸ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਆਰ.ਐਸ.ਪੀ.ਐਮ. ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਵਿਚ ਦਮੇ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹਨ | ਇਹ ਕਣ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿਚ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਿਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ |
ਇਹ ਕਣ ਗੁਰਦੇ ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਵਰਗੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਜੇਕਰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੇਟ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਣ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਖੂਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ |
