ਸਦਨ ਵਿਖੇ ਡਾ. ਕੋਮਲ ਜੇ.ਬੀ. ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ 'ਤੇ ਚਰਚਾ
ਅਜੀਤ ਡੈਸਕ
25-01-2026
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਿਆਂ ਸਦਨ ਦੀ ਖੋਜਾਰਥੀ ਹਰਮਨਗੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਵਕਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਸਭ ਨੂੰ 'ਜੀ ਆਇਆਂ' ਕਿਹਾ | ਉਪਰੰਤ ਸਦਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ | ਵਕਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਓਬਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਕੀਤੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਚਿੱਟੀ ਸਿੰਘਪੁਰਾ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਤਮਾਮ ਅਪੀਲਾਂ ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਜਿਸ਼ਕਰਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੋਈ ਖੁਲਾਸਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ | ਵਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੋਂ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੂਕ ਪ੍ਰਵਾਸ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ | ਵਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਲਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਛਾਣ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਆਪਸੀ ਇਤਫ਼ਾਕ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮਕਾਜ ਵਪਾਰ ਆਦਿਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਿਗੂਣੀ ਹੈ | ਦੂਜੇ ਵਕਤਾ ਡਾ. ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਮਹਾਜਨ ਨੇ ਲੇਖਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਿ੍ਤ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਦੱਸਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 47, 84, 89 ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਹੋਈਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਜਾਤਮੁਕਤ ਹੋਂਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਿਆ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉਥੋਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਪਛਾਣ, ਖਾਣੇ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਉਠਾਏ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ | ਆਖੀਰ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਲਈ ਸਦਨ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ | ਸਦਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਸੇਠੀ ਨੇ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਘਾਲਣਾ ਭਰਪੂਰ ਉੱਦਮ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਵਕਤਿਆਂ ਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ | ਸਦਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ, ਪ੍ਰੋ. ਅੰਮਿ੍ਤ ਬਸਰਾ, ਪਰਮਪਾਲ ਸੋਢੀ, ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਮਹਾਜਨ, ਡਾ. ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਆਦਿੱਤਿਆ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ |
