ਸਾਉਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੌਣਕ ਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ-ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਾਲ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੀ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਉਣ ਉਹ ਰੁੱਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀਆਂ। ਭਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਘਰੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ, ਮਾਵਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰ ਮੁੜ ਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਸਣੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਭਰਾ-ਭੈਣ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਮਾਂ-ਧੀ ਦੇ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਟੱਪੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੀਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਜਿਊਂਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ।
ਤੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬੋਹੜਾਂ, ਪਿੱਪਲਾਂ ਅਤੇ ਟਾਹਲੀਆਂ 'ਤੇ ਪੀਂਘਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਸੂਟ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ, ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ, ਰੰਗੀਲੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ, ਲੰਮੇ ਪਰਾਂਦੇ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਜਦੋਂ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਲਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਝੂਮ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪੀਂਘਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਜ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਉਡਾਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਉਮੰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ।
ਤੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ ਗਿੱਧਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਨਾਚਾਂ ਵਿਚ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਢੋਲਕੀ ਦੀ ਥਾਪ, ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਲੈਅ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਤਰੰਗ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਰ ਬੋਲੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਹਾਸਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਵਿਅੰਗ, ਕਿਤੇ ਪਿਆਰ, ਕਿਤੇ ਵਿਛੋੜਾ, ਕਿਤੇ ਸੱਸ-ਨੂੰਹ ਦੀ ਨੋਕ-ਝੋਕ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਟਿੱਪਣੀ।
ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀ ਮਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹਿਜ, ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਕਾਰਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ, ਮਾਝਾ ਅਤੇ ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਤੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਪੀਂਘਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੱਧ ਰਹੀ, ਕਿਤੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ, ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ। ਇਹੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਵਿਅਸਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੀਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਲੋਂ ਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਉਣ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਥਾਪਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀਂਘਾਂ 'ਤੇ ਝੂਲਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਸਣੀਆਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਰਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
ਸਾਉਣ ਦੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੂੰਜ ਸਦਾ ਲਈ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਅਸਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਅਮਰ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।
-ਗਰੀਨ ਸਿਟੀ, ਬਠਿੰਡਾ।
