ਆਲਮੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਉਹ ਜੌਹਰ ਵਿਖਾਏ ਸਨ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲੋਂ ਆਸ਼ਿਕ ਹੋ ਗਏ ਸਨ | ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਮਾਣ-ਮੱਤੇ ਲੜਾਕੇ ਮੰਨੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਉਹਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਰ (ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ) ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਤਾਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ |
ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਘਰ ਵਿਚ ਤਾਰ ਆਈ ਤਾਂ ਘਰ ਦੇ ਜੀਅ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਲੱਗ ਪਏ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਲ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗੀਆਂ, 'ਹਾਏ ਨੀਂ ਤਾਰ ਆਈ ਏ |'
ਮੈਂ ਸਕੂਲੋਂ ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਸਟਰ ਉਧੋ ਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਆ ਰਹੇ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਮਾਸਟਰ ਉਧੋ ਦਾਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਬੀਬੀਓ, ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹੋ?' ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਤਾਰ ਆਈ ਏ |' ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਵਿਖਾਓ ਤਾਰ, ਮੈਂ ਪੜ੍ਹ ਲਵਾਂ |' ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਹੜੀ ਤਾਰ ਹੋਈ, ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀ ਕੀ?' ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਰ ਫੜ ਲਈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, 'ਇਹ ਤਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਹੈ | ਉਹ ਹਵਾਲਦਾਰ ਤੋਂ ਮੇਜਰ ਬਣ ਗਿਆ ਏ |' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ |
-ਜੇਠੀ ਨਗਰ, ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਰੋਡ, ਖੰਨਾ-141401 (ਪੰਜਾਬ) |
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-91668
