ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੀਆਂ ਗਈਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ 'ਤੇ ਯਕੀਨੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਕੁਝ ਝਲਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੀਕ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਲਖਣ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਔਖੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਪਰ 'ਉੱਦਮ ਅੱਗੇ ਲੱਛਮੀ, ਪੱਖੇ ਅੱਗੇ ਪੌਣ' ਕਹਾਵਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਚਣੋਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨਾਰ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਯਾਤਰਾ 2 ਏਕੜ ਦੇ ਰਕਬੇ ਤੋਂ ਸਾਲ 2020 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਜੋਖ਼ਮ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2 ਏਕੜ ਦੇ ਰਕਬੇ 'ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਖੇਤੀ ਉੱਦਮਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 1000 ਭਗਵਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਬੂਟੇ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਗਾਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਈ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਹੋਈ ਹੈ।
54 ਸਾਲਾ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2018 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਮ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਅਨਾਰ ਦਾ ਬਾਗ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਅਨਾਰ ਦਾ ਬਾਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਬਾਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਰਮਜੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨਾਰ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰੀ ਕਿਰਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦਖ਼ਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਕਠੋਰ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਰਮਜੀਤ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਫੌਰੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਅਨਾਰ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਉਪਜ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ-19 ਲਾਕਡਾਊਨ ਕਾਰਨ ਝਟਕਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2022 ਵਿਚ ਕਰਮਵੀਰ ਨੇ ਅਗਸਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2022 ਵਿਚ, ਬਾਗ ਵਿਚ ਅਨਾਰ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਉਪਜ ਹੋਈ। ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ 1,000 ਅਨਾਰ ਦੇ ਬੂਟੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 3.5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਮਾਲ ਦੀ ਉਪਜ ਨੇ ਬਾਗ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਇਕ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਕ ਸਹੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ, ਹਰੇਕ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ 4×3 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ ਵਿਚ ਲਗਾਉਣਾ, ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਵੱਲ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ, ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ, ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਹੱਲ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੇੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਪੜਾਅ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਪਹੁੰਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ। ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 250 ਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਫਲਾਂ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿਚ 2 ਏਕੜ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੀ ਲਾਗਤ 1,57,000 ਰੁਪਏ ਹੈ। ਕਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 6,37,500 ਰੁਪਏ ਹੋਈ। ਇਸ ਨਾਲ 5,20,333 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦਾ ਕਮਾਲ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਲਾਭ ਹੋਇਆ। ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨਾਰ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦਸੰਬਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਧੂ 1000 ਬੂਟੇ ਬੁੱਕ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤੀ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਰ ਇਕ ਬੂੰਦ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੇਕਰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਰਪੂਰ ਫ਼ਸਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ, ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ।
