ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ : ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਪਛਾਣ

ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਾਡੀਆਂ ਲੋਕ-ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਮੀਰ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ, ਖੇਡ-ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਸਲ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਸਾਡੀ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਧੜਕਦੀ ਰੂਹ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਇਹ ਮੇਲੇ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਹੌਂਸਲੇ, ਸਰੀਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਦਾਅ-ਪੇਚਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਪਸੀਨਾ ਵਹਾਉਂਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨ, ਢੋਲ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਤਾਲਾਂ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋਸ਼ ਭਰੀਆਂ ਤਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦਿਲ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਧੜਕਦਾ ਹੈ।
ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੰਗਲੇ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੇਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਸਟਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਦੀ ਦੇਸੀ ਘਿਉ ਵਿਚ ਤਲੀਆਂ ਗਰਮਾ-ਗਰਮ ਜਲੇਬੀਆਂ, ਕਰਾਰੇ ਪਕੌੜਿਆਂ, ਸੁਆਦੀ ਮਠਿਆਈਆਂ ਅਤੇ ਚਟਪਟੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਖਿਡੌਣੇ, ਗੁਬਾਰੇ, ਪੀਪਨੀਆਂ, ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਰਖੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਰੰਗੀਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਵ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਜਦੋਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਚਿਹਰੇ ਇਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੌਜਵਾਨ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ-ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਛਿੰਝ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀਆਂ, ਦਾਨੀ ਸੱਜਣਾਂ ਅਤੇ ਮੇਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਮੇਟੀਆਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਨਾਮਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਉਤਾਰਨਾ, ਵੱਡੀ ਮਾਲੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਮਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਕ ਇਨਾਮ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸੁਚੱਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਉਪਰਾਲੇ ਹੀ ਹਰ ਸਾਲ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ-ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮੇਲੇ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੀ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਾਕਤ ਮਿਲੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੱਲ ਹੋਰ ਵੱਧ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅੰਤ: ਅੱਜ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਛਿੰਝ ਮੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਰਵਾਇਤ ਨਾ ਸਮਝੀਏ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਯਤਨ ਕਰੀਏ।

-ਉੱਤਮ ਗਾਰਡਨ ਕਲੋਨੀ, ਮਨਵਾਲ, ਪਠਾਨਕੋਟ (ਪੰਜਾਬ)
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-27656