ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉੱਡਦੀ ਜਵਾਨੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸੁੰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਵਿਹੜੇ

ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਵੇਲੇ 23 ਸਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਮਾਂ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹੰਝੂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਜ਼ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਂ ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਅੱਜ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਕਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਵਾਨੀ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਰੌਣਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰੁਝਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ?
ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਮੀਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਦੀ ਇਕੋ ਉਮੀਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸੱਚ ਵੀ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੰਬੀਆਂ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਦਿਨ ਦੇ 14-15 ਘੰਟੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾ ਕਿਰਾਇਆ, ਵਧਦੇ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ। ਇੱਧਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਫੋਨ ਕਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਘਰਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਲੋਹੜੀ, ਦੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਅਕਸਰ ਮੋਬਾਈਲ ਸਕਰੀਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਤਾਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇਕ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਭਵਿੱਖ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹੀ ਤਾਕਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਚੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੱਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਮਿਲੇ। ਜੇਕਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਣਗੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਲਈ ਪਰਦੇਸ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਨਹੀਂ ਫੜਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ।
ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਜਵਾਨੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੌਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ?
-ਮੋਬਾਈਲ : 97803-89428