ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਡਰੋਨ : ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਮਿਹਨਤ, ਸਿਦਕ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਗੁੰਦਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਉਹ ਦੌਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼, ਹਲ਼ਾਂ ਦੀ ਸਰਸਰਾਹਟ ਅਤੇ ਚਾਟੀ ਵਿਚ ਮਧਾਣੀ ਦੇ ਖੜਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜੇਠ-ਹਾੜ੍ਹ ਦੀ ਬਲਦੀ ਦੁਪਹਿਰੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅੱਗ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਰਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਸਿਆੜਾਂ 'ਤੇ ਗਾਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰਾਜਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਧੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਰੂਹਾਨੀ ਇਬਾਦਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਲੰਬੇ ਤਜਰਬੇ, ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਲਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਜਮੈਂਟ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੱਥੀਂ ਗੋਡੀ ਕਰਨੀ, ਦਾਤੀ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਵੱਢਣੀ ਅਤੇ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਪੰਪ ਟੰਗ ਕੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਸਪਰੇਅ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਣਾ, ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਿਹਨਤ ਅੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਹੀਆ ਘੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰ ਕੇ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅੱਜ 2026 ਦੇ ਇਸ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ 'ਡਿਜੀਟਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ' ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ 'ਤੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ, ਬਲਕਿ ਨੀਲੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਰਸਰਾਹਟ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਇਸ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਏ.ਆਈ.), ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡਾਟਾ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਫ਼ ਥਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਇਸ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਚ ਆਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅੱਧੀ ਫ਼ਸਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਏ.ਆਈ. ਸੰਚਾਲਿਤ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਡਿਜੀਟਲ ਵੈਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮਾਹਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ। ਜੇਕਰ ਖੇਤ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣ ਕੀੜਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਸਾਫ਼ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚ ਕੇ ਐਪ 'ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏ.ਆਈ. ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਹੀ ਨਾਂਅ, ਉਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਦਵਾਈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕਮਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਮਾਰਟ ਸੈਂਸਰ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਨਮੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਫਾਸਫੋਰਸ ਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧਾ ਡਾਟਾ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ 'ਤੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਯੂਰੀਆ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਇਕ ਕਿੱਲੇ (ਏਕੜ) ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਪਰੇਅ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਕੜਕਦੀ ਧੂਪ ਵਿਚ ਕਈ ਘੰਟੇ ਹੱਡ-ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਡਰੋਨ ਮਹਿਜ਼ 7 ਤੋਂ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਸਪਰੇਅ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡਰੋਨ ਨਵੀਨ ਨੋਜ਼ਲਜ਼ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਲਗਭਗ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਤੋਂ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖ਼ਰਚੀ ਰੁਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦ ਉਸ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਕੈਂਸਰ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਘਾਟੇ ਦਾ ਸੌਦਾ, ਅਨਪੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਵਾਲਾ ਪੇਸ਼ਾ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੇਚ-ਵੇਚ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਬਾਹਰ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਕਾਹਲੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ, ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਗੱਭਰੂ ਅਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹਲ਼ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਟੈਬਲੇਟ ਅਤੇ ਲੈਪਟਾਪ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੁਣ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ 'ਐਗਰੀ-ਪ੍ਰੀਨੀਓਰ' ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਡਰੋਨ ਉਡਾਉਣ ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਮੌਸਮ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਕੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਜੱਜਮੈਂਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਰਗੈਨਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਗਾਹਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾ ਕੇ ਮੋਟਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਬਦਲਦਾ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਦਾ 3 ਡੀ ਨਕਸ਼ਾ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਸੈਂਸਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਰ ਹਰਕਤ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡ ਕੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਪਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਬੇਬਸ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਸੁਨਹਿਰੀ, ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵੱਲ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
-ਨੰਗਲ ਡੈਮ, ਰੂਪਨਗਰ।
ਮੋਬਾਈਲ : 9914230416