ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਨੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਦਿਲ ਤੋੜਨਾ ਵਰਗਾ ਅਮਲ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਕ ਸਟਾਪੇਜ-ਟਾਈਮ ਗੋਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੋਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਆਊਟ ਦੌਰ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਆਸਟਰੀਆ ਮੈਚ ਦੇ ਲਗਭਗ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੇ ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਹਾਸ਼ੀਏ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਈਰਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਖੇਡ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਟੀਮ ਜਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਵਰਗੇ ਦਿਨ ਵੇਖਣੇ ਪਏ ਹੋਣ। ਕਦੇ ਵੀਜ਼ਾ, ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਇਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇਕ ਭਾਗੀਦਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਨ, ਈਰਾਨ ਦਾ ਬਾਹਰ ਹੋਣਾ ਇਕ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਈਰਾਨੀ ਟੀਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵਫ਼ਦ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸਟਾਫ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਟੀਮ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਰੁਟੀਨ ਅਤੇ ਮੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰਕ ਆਰਾਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਈਰਾਨੀ ਟੀਮ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਅਬੋਲਫਜ਼ਲ ਪਸੰਦੀਦੇਹ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਸਟਾਫ ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਨਾ ਸਮਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਤੀਜੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ - ਜੋ ਕਿ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਇਕ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਜੂਨ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ 11 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਕ ਉਪਬੰਧ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਅੜਿੱਕਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦਸੰਬਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਾਟਰੀ ਡਰਾਅ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਕੁਝ ਈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀਜ਼ਾ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਡਰਾਅ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਫੀਫਾ ਨੇ ਵਿਚੋਲਗੀ ਲਈ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚੁੱਕੇ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਐਂਡਰਿਊ ਗਿਉਲਿਆਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹੋਵੇ, ਟੀਮਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਇੱਥੇ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ, ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝਣਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿ ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਮੀਦ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਖੋਲ੍ਹਾਂਗੇ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਲੋਂ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਉਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਫੁਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਦਾ, ਜਿਸਦੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਈਰਾਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੇਹਦੀ ਤਾਜ ਨੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜੇ ਕਿ, ਕੀ ਉਹ ਈਰਾਨ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਗੇ, ਫੀਫਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਿਆਨੀ ਇਨਫੈਂਟੀਨੋ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਟਲ ਡਿਪਲੋਮੈਸੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਈਕਾਟ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਠਹਿਰਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਸਟਾਫ ਸਮੇਤ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵਫ਼ਦ ਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੇ। ਈਰਾਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਤੋਂ ਤਿਜੁਆਨਾ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਚੋਣ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਯਾਤਰੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਟਰੰਪ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਹਿਮ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਚ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਟਾਫ ਦੇ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਦੇ ਤੱਥ ਨੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਈਰਾਨੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਮੇਹਦੀ ਤਾਰੇਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨਫੈਂਟੀਨੋ ਨੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਕਰ ਰੂਮ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਸਥਾ ਵੀਜ਼ਾ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸਮੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਈਰਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਆਟਲ ਵਿਚ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਲੰਬੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ ਬਿਠਾਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਈਰਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਕਦੇ ਖਿੱਚੋ ਤਾਣ, ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਕਦੇ ਸਮਝੌਤਾ, ਕਦੇ ਹਮਲੇ ਤੇ ਇਸ ਖਿੱਚੋਤਾਣ 'ਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇਸ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਦਾ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਹੈ। ਚੱਲੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਜਿਹੜੀ ਜੱਗੋਂ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਈਰਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਖੇਡ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਈ-ਮੇਲ : ashokbhaura@gmail.com
